چرخدنده‌ها را عوض کنیم یا قواعد بازی را؟ 

سال‌ها پیش، در خرداد ۹۷، در مسیر فرودگاه مشهد راننده‌ای را دیدم که غرق در افکار خود بود. وقتی علت را پرسیدم، گفت: «حاج آقا، مگه نشنیدین سکه شده سه میلیون تومان؟» امروز که قیمت سکه امامی از مرز ۱۶۲ میلیون تومان گذشته، دوباره یاد آن روز و آن راننده افتادم. در این ۷/۵ سال، قیمت سکه بیش از ۵۰ برابر شده است. این فقط یک عدد نیست؛ نشانه‌ای از سقوط تدریجی اعتماد به پول ملی است. این روزها بحث‌های داغی دربارهٔ تغییر یا عدم تغییر ریاست بانک مرکزی در جریان است. اما آیا واقعاً تغییر یک فرد می‌تواند مسیر این رودخانهٔ خروشان را عوض کند؟ تاریخ اخیر به ما می‌گوید: خیر.

• نرخ تورم سالانه در آبان‌ماه ۱۴۰۴ به ۴۱٪ رسیده است (براساس آمار بانک مرکزی).
• در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ تورم به ترتیب ۵۳/۱٪ و ۴۷/۴٪ را تجربه کردیم.
• تغییرات مدیریتی در بانک مرکزی طی سال‌های گذشته نتوانسته روند فزایندهٔ تورم و کاهش ارزش پول ملی را متوقف کند.

سؤال اصلی اینجاست: یک رییس بانک مرکزی در ساختار فعلی اقتصاد ایران چه میزان اختیار واقعی دارد؟ آیا او یک تصمیم‌گیر کلان است، یا صرفاً یک چرخدنده در یک ماشین عظیم که اگر بخواهد در جهت مخالف نیروی سیستم بچرخد، خرد و جایگزین می‌شود؟

پیش از این، تغییر افراد (چه با استعفا، چه با انتصاب) اتفاق افتاده، اما:

• آیا با رفتن «فلان مسئول»، رشد قیمت سکه متوقف شد؟
• آیا با آمدن «فلان مدیر»، تورم یک‌شبه مهار شد؟

پاسخ روشن است. مشکل از قواعد بازی است، نه از بازیکنان.

سیستمی که در آن خلق پول بی‌ضابطه، کسری بودجهٔ مزمن، تحریم‌های فلج‌کننده و عدم استقلال واقعی نهاد پولی به قاعده تبدیل شده، هر مدیر شایسته‌ای را نیز به بازیگری محدود تبدیل می‌کند. تمرکز بر تغییر افراد، بدون تغییر قواعد، مانند تلاش برای خشک کردن استخر با لیوان است، درحالی که شیرهای ورودی همچنان کاملاً باز هستند. راه حل، در شجاعت برای بازتعریف قواعد بازی است. این به معنای اصلاحات ساختاری در نظام بودجه‌ریزی، استقلال عملی بانک مرکزی، شفافیت در آمارهای اقتصادی و درنهایت، بازگرداندن اعتماد عمومی به پول ملی است. تا زمانی که این قواعد اصلاح نشود، تغییر چهره‌ها تنها یک نمایش تلخ و تکراری خواهد بود. ودر یک بازی باخت٬ باخت، عوض کردن بازیکن فایده‌ای ندارد. باید قواعد را عوض کرد. قضاوت با خودتان سیدحسین هاشمی زادگان منشادی. هشتم دی‌ماه ۱۴۰۴ #تورم #بانک_مرکزی #اقتصاد_ایران #سکه #ارز_ملی #قواعد_بازی #ساختار_اقتصادی #اصلاحات_ساختاری #پول_ملی #تحلیل_اقتصادی